Cảm biến vân tay không nhận thường vì một trong bốn lý do: ngón tay ướt, khô nứt hoặc bẩn; vân tay mòn do lao động; miếng dán màn hình hoặc ốp lưng che cảm biến; và mẫu vân tay đăng ký ban đầu chỉ chụp được một phần ngón. Ba lý do đầu sửa trong vài phút, lý do cuối cần xoá đi đăng ký lại cho đúng cách.
Để sửa đúng chỗ, bạn nên biết máy của mình dùng loại cảm biến nào, vì mỗi loại "nhìn" vân tay theo một kiểu và sợ một thứ khác nhau. Bài này đi từ cách vân tay được đọc và so khớp, tới bảng xử lý lỗi theo triệu chứng, rồi đến những trường hợp đặc biệt như người làm nông, thợ xây, người cao tuổi có vân rất mờ.
Máy đọc vân tay bằng cách nào: điểm đặc trưng thay vì cả hình
Vân tay là các đường gờ nổi và rãnh lõm trên đầu ngón, hình thành từ trước khi sinh và giữ nguyên hình dạng suốt đời, trừ khi da bị tổn thương sâu. Ngay cả cặp sinh đôi cùng trứng cũng có vân tay khác nhau. Điều máy quan tâm không phải là cả bức tranh vân, mà là những điểm đặc biệt trên đó: chỗ một đường vân kết thúc, chỗ một đường vân tách làm hai, vị trí và hướng của chúng.
Khi bạn đăng ký, phần mềm chụp nhiều lần ở nhiều vị trí khác nhau của ngón, ghép lại thành một bản đồ các điểm đặc trưng, rồi lưu dưới dạng mẫu. Khi bạn chạm để mở khoá, cảm biến chỉ thấy một phần nhỏ của ngón tay. Máy tìm trong mẫu xem phần nhỏ đó khớp với vùng nào, đếm số điểm khớp về vị trí và hướng, rồi quyết định. Một số máy đời mới dùng thêm mạng nơ-ron để so cả kết cấu vân, giúp nhận được khi ảnh chụp kém.
Chính vì máy so một phần nhỏ với mẫu toàn ngón, chất lượng mẫu quyết định rất nhiều. Nếu lúc đăng ký bạn chỉ ấn đúng một chỗ ở giữa đầu ngón, mẫu sẽ thiếu vùng rìa, và mỗi khi bạn chạm lệch sang mép thì máy không tìm thấy gì để so. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của chuyện "lúc nhận lúc không" mà nhiều người đổ lỗi cho cảm biến.
Ba loại cảm biến vân tay trên điện thoại và máy chấm công
Bạn có thể đoán loại cảm biến qua vị trí và cách nó hoạt động. Thông số chính xác nằm trong tài liệu kỹ thuật của máy.
| Loại | Nguyên lý | Thường nằm ở | Sợ nhất điều gì |
|---|---|---|---|
| Điện dung | Đo điện dung giữa da và lưới điện cực nhỏ; gờ vân chạm điện cực, rãnh thì không | Nút nguồn cạnh máy, mặt lưng, nút Home, máy tính xách tay | Tay quá khô hoặc quá ướt làm sai tín hiệu điện |
| Quang học | Chiếu sáng ngón tay rồi chụp ảnh vân qua màn hình hoặc kính | Dưới màn hình nhiều máy tầm trung, máy chấm công bàn | Miếng dán dày, màn hình xước, ánh nắng gắt chiếu vào |
| Siêu âm | Phát sóng siêu âm và đo phản xạ, dựng ảnh ba chiều của vân | Dưới màn hình một số máy cao cấp | Miếng dán có lớp keo không đều hoặc có bọt khí |
Cảm biến quang học trên máy chấm công giá rẻ là loại dễ bị đánh lừa nhất bằng khuôn vân tay giả, nên không nên dùng một mình để kiểm soát cửa có tài sản quan trọng. Với điện thoại, các hãng đều có lớp kiểm tra bổ sung, nhưng nguyên tắc chung vẫn là không coi vân tay là lá chắn duy nhất cho tài khoản tiền.
Tra lỗi theo triệu chứng
Hãy bắt đầu từ triệu chứng bạn thấy, rồi làm theo cột xử lý. Đa số trường hợp không cần mang máy ra tiệm.
| Triệu chứng | Nguyên nhân hay gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Sáng nhận, trưa đi làm về thì không | Tay ướt mồ hôi hoặc dính bụi, dầu | Lau khô tay và lau mặt cảm biến bằng vải mềm |
| Mùa hanh khô hay báo lỗi | Da khô nứt, gờ vân không chạm đều cảm biến điện dung | Thoa kem dưỡng mỏng, đợi thấm rồi thử; đăng ký thêm một mẫu trong mùa khô |
| Từ khi dán cường lực mới thì kém hẳn | Miếng dán dày hoặc không tương thích với cảm biến dưới màn hình | Dùng miếng dán ghi rõ hỗ trợ vân tay dưới màn hình, đăng ký lại sau khi dán |
| Chạm giữa ngón thì được, chạm lệch thì không | Mẫu đăng ký thiếu vùng rìa ngón | Xoá vân tay đó, đăng ký lại, xoay ngón đủ các góc khi máy yêu cầu |
| Ngày càng kém dần qua nhiều tháng | Vân mòn do công việc, hoặc mặt cảm biến bị xước | Đăng ký lại; nếu vẫn kém, dùng thêm ngón ít dùng khi làm việc |
| Hoàn toàn không phản hồi | Lỗi phần mềm hoặc phần cứng | Khởi động lại, cập nhật hệ điều hành; vẫn không được thì mang tới trung tâm bảo hành chính hãng |
Một lưu ý về an toàn: khi vân tay bị lỗi lâu ngày, đừng tắt hẳn khoá màn hình cho tiện. Đặt mã PIN đủ dài trong lúc chờ sửa, vì điện thoại không khoá là cửa mở cho mọi tài khoản trên máy.
Đăng ký lại vân tay đúng cách để giảm lỗi
Đăng ký kỹ một lần tốt hơn mười lần thử lại mỗi ngày. Các bước dưới đây áp dụng cho hầu hết điện thoại; tên mục trong cài đặt có thể khác theo hãng và phiên bản.
- Rửa tay, lau thật khô, đợi một lúc cho da trở về độ ẩm bình thường, không đăng ký ngay sau khi rửa bát hay vừa thoa kem.
- Lau sạch mặt cảm biến hoặc vùng màn hình có cảm biến.
- Vào mục bảo mật của máy, xoá vân tay cũ đang hay lỗi trước khi thêm mới, để máy không giữ một mẫu kém.
- Khi máy yêu cầu chạm nhiều lần, mỗi lần nhấc ngón lên và đặt lại hơi lệch sang một hướng khác: trên, dưới, trái, phải, đầu ngón, phần gần đốt.
- Ở giai đoạn chụp phần rìa, nghiêng ngón tay để cảm biến thấy cả hai mép bên.
- Đăng ký cùng một ngón hai lần như hai vân tay riêng nếu máy cho phép, mỗi lần ở một tư thế cầm máy khác nhau.
- Thử mở khoá mười lần liền ở nhiều góc cầm để kiểm tra; nếu vẫn hỏng nhiều, lặp lại với ngón khác.
Nếu bạn đăng ký vân tay để chấm công ở công ty, hãy nhờ người phụ trách cho đặt lại vài lần ở nhiều góc, và chọn ngón ít bị trầy xước nhất trong công việc hằng ngày.
Người làm việc tay chân và người cao tuổi: khi vân tay quá mờ
Vì sao vân mòn. Người làm nông, thợ hồ, thợ cơ khí, người thường xuyên tiếp xúc hoá chất tẩy rửa có thể bị mòn gờ vân ở đầu ngón. Người cao tuổi có da mỏng, kém đàn hồi, gờ vân thấp dần. Cảm biến không đủ độ tương phản để thấy điểm đặc trưng nên từ chối liên tục.
Thử ngón ít dùng hơn. Ngón áp út và ngón út thường ít mòn hơn ngón cái và ngón trỏ. Đăng ký những ngón này có thể giải quyết được vấn đề mà không cần đổi sang cách khác.
Đổi sang khuôn mặt hoặc mã PIN. Nếu mọi ngón đều kém, đừng cố. Mở khoá bằng khuôn mặt có cảm biến chiều sâu hoặc mã PIN đủ dài là lựa chọn ổn định hơn. Với ứng dụng ngân hàng, kiểm xem ứng dụng hỗ trợ những cách xác thực nào.
Ở nơi bắt buộc dùng vân tay. Máy chấm công, thủ tục có lấy vân tay thường có quy trình dự phòng cho người không lấy được vân. Hãy nói rõ với người phụ trách thay vì cố ấn mạnh nhiều lần, vì ấn mạnh làm vân bẹp và càng khó đọc.
Vân tay có bị sao chép không và nên dùng nó cho việc gì
Về lý thuyết, vân tay có thể bị sao lại từ dấu tay để lại trên cốc, trên màn hình, hoặc từ ảnh chụp rõ bàn tay. Các nhà nghiên cứu bảo mật đã nhiều lần trình diễn việc làm khuôn vân tay giả trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên việc này cần công sức, thiết bị và quyền tiếp cận chiếc máy của bạn, nên với người dùng phổ thông, rủi ro thực tế thấp hơn nhiều so với rủi ro bị lừa tự bấm xác nhận.
Điện thoại hiện đại không lưu ảnh vân tay mà lưu mẫu đã mã hoá trong một vùng bảo mật tách biệt của chip, ứng dụng không đọc được. Khi ứng dụng ngân hàng hỏi vân tay, nó chỉ nhận kết quả đúng hay sai từ hệ điều hành, không nhận vân tay của bạn. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa vân tay trên điện thoại và vân tay lấy ở máy chấm công, nơi mẫu có thể nằm trên máy chủ của công ty.
Một thói quen nên có: đừng đăng ký vân tay của người khác vào điện thoại có ứng dụng ngân hàng. Vân tay đã đăng ký trên máy nào thì mở được mọi thứ dùng vân tay trên máy đó. Nhiều ứng dụng ngân hàng tự vô hiệu hoá xác thực vân tay khi phát hiện máy có thêm vân tay mới và bắt bạn bật lại bằng mật khẩu, chính là để chặn tình huống này.
Nhờ chatbot hỗ trợ mà không lộ dữ liệu
AI trò chuyện có thể giúp bạn chẩn đoán lỗi hoặc soạn hướng dẫn cho nhân viên, miễn là bạn chỉ đưa vào mô tả bằng chữ.
- Câu lệnh mẫu: "Điện thoại dùng cảm biến vân tay dưới màn hình, từ khi thay miếng dán thì nhận kém, tay không ướt. Liệt kê nguyên nhân có thể và thứ tự kiểm tra từ dễ đến khó."
- Câu lệnh mẫu cho quản lý xưởng: "Soạn hướng dẫn một trang cho công nhân đăng ký vân tay chấm công, có lưu ý cho người vân tay mòn, có quy trình dự phòng khi không lấy được vân, giọng thân thiện, không dùng thuật ngữ khó."
- Không chụp ảnh đầu ngón tay gửi chatbot để hỏi "vân tay này có rõ không"; ảnh vân tay rõ nét là dữ liệu sinh trắc có thể bị khai thác.
- Kết quả chatbot đưa ra là gợi ý chung; với lỗi phần cứng, kết luận cuối cùng thuộc về trung tâm bảo hành.
Nếu bạn quản lý một nơi dùng máy chấm công vân tay, hãy nhớ dữ liệu vân tay của nhân viên là dữ liệu nhạy cảm. Cách lưu, ai được xem và khi nào xoá có bài riêng ở danh mục định danh cho doanh nghiệp của trang.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao vân tay không nhận khi tay ướt?
Nước phủ lên cả gờ và rãnh vân, làm cảm biến điện dung không còn phân biệt được chỗ chạm và chỗ không chạm, còn cảm biến quang thì bị lớp nước phản xạ ánh sáng. Lau khô tay là đủ, không cần đăng ký lại.
Miếng dán cường lực có làm hỏng cảm biến vân tay không?
Không làm hỏng, nhưng có thể làm giảm khả năng đọc, nhất là với cảm biến dưới màn hình. Nên chọn miếng dán ghi rõ tương thích với vân tay dưới màn hình và đăng ký lại vân tay sau khi dán.
Sinh đôi cùng trứng có mở được điện thoại của nhau bằng vân tay không?
Không. Vân tay hình thành do nhiều yếu tố ngẫu nhiên trong bụng mẹ, nên sinh đôi cùng trứng vẫn có vân tay khác nhau. Khác với khuôn mặt, vân tay phân biệt được cặp sinh đôi khá tốt.
Vân tay bị đứt tay, sẹo có còn dùng được không?
Vết đứt nhỏ thường chỉ làm mất vài điểm đặc trưng, máy vẫn nhận được nhờ các điểm còn lại. Trong thời gian vết thương lành, hãy dùng ngón khác. Sẹo lớn vĩnh viễn thì nên đăng ký lại ngón đó sau khi lành hẳn.
Ứng dụng ngân hàng có đọc được vân tay của bạn không?
Trên điện thoại, ứng dụng chỉ nhận kết quả xác thực đúng hoặc sai từ hệ điều hành. Mẫu vân tay nằm trong vùng bảo mật riêng của máy, ứng dụng không đọc và không gửi đi được.
Nên đăng ký bao nhiêu ngón tay?
Hai đến ba ngón là đủ, thường là ngón cái hai tay và một ngón trỏ, tuỳ cách bạn cầm máy. Đăng ký quá nhiều ngón không làm máy kém an toàn nhiều, nhưng mỗi ngón thêm là một cơ hội để máy nhận nhầm.