Mở khoá điện thoại bằng khuôn mặt an toàn đủ dùng hằng ngày nếu máy có cảm biến chiều sâu và bạn bật yêu cầu mắt mở nhìn vào màn hình; với máy chỉ dùng camera trước thông thường, nó tiện nhưng yếu hơn, nên đừng dùng cho ứng dụng ngân hàng. Dù máy loại nào, mã PIN hoặc mật khẩu vẫn là chìa khoá gốc, và chất lượng của nó quyết định độ an toàn cuối cùng.
Bài này hướng dẫn cách biết máy bạn thuộc loại nào, những cài đặt nên bật, những tình huống nên tạm tắt khuôn mặt, và chuyện trẻ em hay người giống bạn mở được máy. Tên mục cài đặt khác nhau theo hãng và phiên bản hệ điều hành; bài viết theo nguyên lý, bạn tìm mục tương ứng trên máy mình.
Biết máy bạn đang dùng loại mở khoá khuôn mặt nào
Dấu hiệu máy có cảm biến chiều sâu. Phía trên màn hình có cụm cảm biến lớn hơn một camera đơn, gồm đèn chiếu hồng ngoại và camera hồng ngoại; máy mở khoá được trong bóng tối hoàn toàn mà không cần bật sáng màn hình; ứng dụng ngân hàng cho phép dùng khuôn mặt để đăng nhập.
Dấu hiệu máy chỉ dùng camera thường. Chỉ có một lỗ camera trước nhỏ; trong tối, màn hình phải sáng trắng để soi mặt; khi bật tính năng, máy hiện cảnh báo kiểu "kém an toàn hơn mã PIN, có thể bị mở bằng ảnh hoặc người giống bạn".
Hỏi chính hệ điều hành. Trong mục bảo mật, hệ điều hành thường phân hạng các phương thức sinh trắc. Loại được xếp mạnh mới được dùng để xác nhận thanh toán và đăng nhập ứng dụng nhạy cảm. Nếu ứng dụng ngân hàng không cho bật khuôn mặt mà chỉ cho vân tay, nhiều khả năng khuôn mặt trên máy bạn thuộc loại yếu.
Đọc tài liệu kỹ thuật của máy. Trang thông số chính thức của hãng thường ghi rõ máy có nhận diện khuôn mặt ba chiều hay không. Tránh tin nhận xét của người bán hàng nếu không có tài liệu.
Các cài đặt nên bật
Những cài đặt dưới đây có trên phần lớn điện thoại hiện đại, dưới các tên gọi khác nhau. Mỗi cài đặt bịt một lỗ hổng cụ thể.
- Yêu cầu mắt mở, nhìn vào màn hình: chặn tình huống người khác cầm máy đưa lên mặt bạn lúc bạn đang ngủ hoặc bất tỉnh. Người khiếm thị hoặc có vấn đề về mắt có thể cần tắt, khi đó nên dùng thêm mã PIN dài.
- Mã PIN đủ dài: tối thiểu sáu số, không dùng ngày sinh, dãy số liền, số lặp. Mã PIN là đường vào dự phòng của khuôn mặt, nên mã yếu là cả hệ thống yếu.
- Khoá màn hình tự động sau thời gian ngắn: ba mươi giây đến một phút, để máy bỏ quên trên bàn không mở sẵn.
- Không hiện nội dung thông báo trên màn hình khoá: mã OTP, tin nhắn ngân hàng hiện ngay trên màn hình khoá thì khuôn mặt chẳng còn ý nghĩa.
- Chế độ khoá nhanh: một số hệ điều hành có lối tắt tạm vô hiệu sinh trắc, chỉ mở được bằng mã PIN. Tìm hiểu trước nó nằm ở đâu và bấm thế nào.
- Yêu cầu xác thực lại cho ứng dụng nhạy cảm: ứng dụng ngân hàng, ví, quản lý mật khẩu nên bật khoá riêng, không mở thẳng chỉ vì màn hình đã mở.
Nếu máy hỗ trợ, hãy bật thêm tính năng tìm thiết bị và xoá dữ liệu từ xa. Khi máy mất, khuôn mặt chỉ giúp chống người nhặt được mở máy, còn xoá từ xa mới bảo vệ được dữ liệu nếu kẻ gian có thời gian thử dò mã PIN.
Khi nào nên tạm tắt mở khoá bằng khuôn mặt
Sinh trắc có một điểm yếu đặc biệt mà mã PIN không có: người khác có thể ép bạn nhìn vào máy, hoặc đưa máy lên mặt bạn khi bạn không để ý. Mã PIN nằm trong đầu bạn, không ai lấy được nếu bạn không nói ra. Vì vậy trong một số hoàn cảnh, việc tạm tắt khuôn mặt hoặc bật chế độ khoá nhanh là lựa chọn hợp lý.
Những hoàn cảnh đó gồm: khi bạn ngủ ở chỗ đông người như xe khách đường dài, ký túc xá, bệnh viện; khi đi qua nơi có nguy cơ giật đồ và bị ép mở máy; khi để máy ở nhà có trẻ nhỏ tò mò; hoặc đơn giản là khi bạn uống say ở một bữa tiệc. Khoá nhanh mất vài giây, và lần mở tiếp theo bạn chỉ cần nhập mã PIN một lần.
Một tình huống khác là khi máy có dấu hiệu bất thường: bị người lạ cầm lâu, bị sửa ở tiệm không rõ nguồn gốc, hay có ứng dụng lạ xuất hiện. Hãy đổi mã PIN, xoá và đăng ký lại khuôn mặt, kiểm tra danh sách khuôn mặt hay vân tay đã lưu trên máy để chắc rằng không ai đăng ký thêm vào.
Ai có thể mở được máy của bạn bằng khuôn mặt
Câu hỏi "người giống mình có mở được không" đáng được trả lời thẳng. Bảng dưới tổng hợp theo hiểu biết chung về công nghệ, không theo một dòng máy cụ thể.
| Người | Với máy có cảm biến chiều sâu | Với máy chỉ có camera thường |
|---|---|---|
| Người lạ ngẫu nhiên | Rất khó | Khó, nhưng khả năng cao hơn |
| Anh chị em ruột trông giống | Có khả năng, thấp | Có khả năng, đáng kể hơn |
| Cặp sinh đôi cùng trứng | Có thể mở được | Khả năng cao |
| Trẻ em trong gia đình | Hãng có cảnh báo với trẻ nhỏ vì khuôn mặt chưa phát triển rõ | Khả năng cao hơn |
| Ảnh in, video trên màn hình | Rất khó vì không có chiều sâu | Một số đời máy cũ từng bị mở |
Nếu bạn có anh chị em sinh đôi, hoặc con nhỏ trông giống bạn và hay nghịch điện thoại, hãy dùng mã PIN thay cho khuôn mặt trên máy có ứng dụng ngân hàng. Các hãng lớn cũng khuyến cáo như vậy trong tài liệu bảo mật của họ.
Mất điện thoại: khuôn mặt bảo vệ được gì và không bảo vệ được gì
Khi máy bị mất hay bị giật, khuôn mặt của bạn làm tốt một việc: người nhặt được không mở ngay được màn hình. Nhưng sau vài lần quét thất bại, máy chuyển sang đòi mã PIN, và từ lúc đó mọi thứ phụ thuộc vào độ khó của mã. Mã sáu số theo ngày sinh in trên giấy tờ để trong cùng chiếc túi bị mất là lỗ hổng mà không công nghệ khuôn mặt nào vá được.
Khuôn mặt cũng không bảo vệ được SIM. Kẻ gian có thể tháo SIM lắp sang máy khác để nhận mã OTP gửi qua tin nhắn. Vì vậy, việc cần làm trong giờ đầu sau khi mất máy là gọi nhà mạng khoá SIM, gọi tổng đài ngân hàng tạm khoá dịch vụ ngân hàng số, rồi dùng tính năng tìm thiết bị để khoá hoặc xoá máy từ xa. Bạn nên đặt mã PIN cho chính SIM nếu máy hỗ trợ, để SIM lắp sang máy khác cũng không dùng được ngay.
Điểm tích cực là dữ liệu khuôn mặt của bạn trên máy không bị lấy ra được dễ dàng, vì nó nằm trong vùng bảo mật phần cứng và được mã hoá. Bạn không cần lo kẻ trộm lấy khuôn mặt từ máy để đi mở tài khoản khác; thứ cần lo là các tài khoản đang đăng nhập sẵn và mã OTP gửi về SIM.
Đăng ký khuôn mặt cho tốt và kiểm tra định kỳ
Đăng ký tốt giúp máy nhận bạn nhanh hơn mà không phải nới lỏng an toàn. Kiểm tra định kỳ giúp phát hiện khuôn mặt lạ được thêm vào máy.
- Đăng ký ở nơi ánh sáng đều, không ngược sáng, không đội mũ, tóc không che trán quá nhiều.
- Làm theo hướng dẫn xoay đầu chậm để máy thu đủ các góc.
- Nếu máy cho phép thêm một diện mạo khác, đăng ký thêm khi đeo kính hoặc khi đeo khẩu trang theo đúng tính năng hãng cung cấp.
- Ba đến sáu tháng một lần, vào mục khuôn mặt và vân tay, xem số lượng diện mạo, vân tay đã lưu. Nếu có mục bạn không nhớ đã đăng ký, xoá đi và đổi mã PIN.
- Sau khi đổi ngoại hình lớn như phẫu thuật, niềng răng làm thay đổi khuôn hàm, giảm cân nhiều, xoá và đăng ký lại.
- Trước khi bán, cho, gửi sửa máy: xoá toàn bộ khuôn mặt, vân tay đã lưu và đăng xuất các tài khoản.
Đăng ký khuôn mặt người thân vào máy mình là việc nên tránh, dù với mục đích tốt như để vợ chồng nghe máy hộ. Mỗi khuôn mặt thêm vào là một người mở được mọi ứng dụng dùng sinh trắc của máy, kể cả ví và ngân hàng.
Dùng AI trên điện thoại sao cho khuôn mặt vẫn an toàn
Nhiều điện thoại đời mới tích hợp trợ lý AI có thể đọc nội dung trên màn hình, tóm tắt tin nhắn, thậm chí thao tác ứng dụng thay bạn. Điều này đặt ra câu hỏi mới: nếu một trợ lý có quyền điều khiển máy, nó có thể bấm xác nhận giao dịch không. Hiện các hệ điều hành lớn thường giữ bước xác thực sinh trắc ngoài tầm với của ứng dụng, nhưng tính năng thay đổi nhanh, bạn nên kiểm quyền mà trợ lý được cấp sau mỗi lần cập nhật.
Nguyên tắc thực tế: chỉ cấp quyền điều khiển màn hình, quyền trợ năng cho ứng dụng thật sự cần và bạn tin cậy. Ứng dụng lạ đòi quyền trợ năng là dấu hiệu nguy hiểm, vì quyền này cho phép đọc mọi thứ trên màn hình và bấm thay bạn. Rất nhiều vụ chiếm đoạt tài khoản ngân hàng bắt đầu từ việc nạn nhân cấp quyền này cho một ứng dụng giả mạo.
Nếu muốn nhờ chatbot hướng dẫn tìm cài đặt, câu lệnh mẫu: "Điện thoại chạy hệ điều hành Android phiên bản mới, hướng dẫn tìm các mục sau trong cài đặt: yêu cầu mắt mở khi mở khoá khuôn mặt, ẩn nội dung thông báo trên màn hình khoá, chế độ khoá nhanh, danh sách ứng dụng có quyền trợ năng. Ghi chú rằng tên mục có thể khác theo hãng." Sau đó tự kiểm từng mục trên máy thật.
Câu hỏi thường gặp
Mở khoá bằng khuôn mặt hay vân tay an toàn hơn?
Tuỳ máy. Khuôn mặt có cảm biến chiều sâu và vân tay chất lượng tốt đều đủ an toàn cho dùng hằng ngày. Khuôn mặt chỉ dùng camera thường thì yếu hơn vân tay. Dù dùng cái nào, mã PIN mạnh vẫn là nền tảng.
Người khác có thể mở máy khi bạn đang ngủ không?
Nếu bạn chưa bật yêu cầu mắt mở nhìn vào màn hình, có khả năng. Hãy bật cài đặt này, và khi ngủ ở nơi đông người, dùng chế độ khoá nhanh để máy chỉ mở được bằng mã PIN.
Con nhỏ trông giống bố mẹ có mở được máy không?
Có thể, nhất là với trẻ dưới khoảng mười ba tuổi và máy chỉ dùng camera thường. Nếu trong máy có ứng dụng ngân hàng hay ví điện tử, nên dùng mã PIN thay vì khuôn mặt hoặc bật khoá riêng cho các ứng dụng đó.
Đeo khẩu trang mở khoá được không?
Một số máy có tính năng mở khoá khi đeo khẩu trang dựa trên vùng mắt, nhưng độ an toàn thấp hơn so với nhận diện toàn khuôn mặt. Hãy đọc cảnh báo của hãng khi bật tính năng này và cân nhắc cho máy có ứng dụng tài chính.
Có nên tắt hẳn mở khoá khuôn mặt cho an toàn không?
Không cần nếu máy có cảm biến chiều sâu và bạn đã bật các cài đặt bảo vệ. Tắt hẳn khiến nhiều người chuyển sang mã PIN ngắn cho tiện, kém an toàn hơn. Chỉ nên tạm tắt hoặc khoá nhanh trong hoàn cảnh rủi ro.
Bán máy cũ có cần xoá khuôn mặt không?
Cần. Khôi phục cài đặt gốc thường xoá luôn dữ liệu sinh trắc, nhưng bạn nên xoá thủ công khuôn mặt và vân tay, đăng xuất tài khoản trước, rồi mới khôi phục, để chắc chắn không còn gì gắn với bạn trên máy.