Theo Luật Căn cước, công dân dưới 14 tuổi được cấp thẻ căn cước theo nhu cầu, tức là cha mẹ không bắt buộc phải làm cho con, nhưng có thể làm khi thấy cần. Cách làm chia theo hai nhóm tuổi. Với trẻ dưới 6 tuổi, cha mẹ hoặc người giám hộ làm thủ tục thay và trẻ không phải đi thu nhận sinh trắc học; thủ tục có thể nộp trực tuyến. Với trẻ từ đủ 6 đến dưới 14 tuổi, trẻ phải cùng người đại diện đến nơi tiếp nhận để thu nhận ảnh khuôn mặt, vân tay và mống mắt.
Bài này giải thích khi nào thẻ cho con thật sự hữu ích, trình tự chung cho từng nhóm tuổi, cách chuẩn bị để con không sợ khi lấy sinh trắc, và cách giữ thẻ cùng dữ liệu của trẻ. Hồ sơ, lệ phí và giao diện nộp trực tuyến do văn bản hướng dẫn và phiên bản ứng dụng quyết định, có thể thay đổi; bạn kiểm lại trước khi làm.
Có nên làm thẻ cho con khi chưa bắt buộc
Trước đây, trẻ chỉ có giấy khai sinh cho tới năm 14 tuổi. Giờ đây số định danh cá nhân được cấp ngay khi đăng ký khai sinh, và mọi dữ liệu của trẻ đã nằm trong cơ sở dữ liệu dân cư. Thẻ căn cước cho trẻ vì vậy không tạo ra danh tính mới, mà chỉ là một vật mang danh tính đó, tiện hơn giấy khai sinh ở một số tình huống.
Những gia đình thấy thẻ hữu ích thường là gia đình hay đi máy bay nội địa với con, hay đưa con đi khám ở nhiều cơ sở, hoặc có con học xa cần tự làm một số thủ tục. Với những gia đình còn lại, trẻ vẫn làm được hầu hết việc bằng giấy khai sinh, số định danh và thông tin được gắn trên tài khoản định danh của cha mẹ.
Một cân nhắc ít người nghĩ tới: thẻ là thêm một món đồ có thể rơi mất. Trẻ nhỏ không tự giữ được giấy tờ, nên thẻ thực chất nằm trong ví cha mẹ. Nếu bạn quyết định làm, hãy coi nó như giấy tờ của chính mình: giữ cẩn thận, không cho con mang đến trường như đồ chơi, không đưa cho người khác giữ hộ.
Hai nhóm tuổi, hai cách làm
Bảng dưới tóm khác biệt chính. Chi tiết hồ sơ và nơi tiếp nhận sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính năm 2025 có thể khác giữa các địa phương, nên bạn hỏi công an xã, phường nơi cư trú.
| Tiêu chí | Trẻ dưới 6 tuổi | Trẻ từ đủ 6 đến dưới 14 tuổi |
|---|---|---|
| Ai làm thủ tục | Cha mẹ hoặc người giám hộ làm thay | Người đại diện hợp pháp làm thủ tục, trẻ đi cùng |
| Trẻ có phải đến nơi tiếp nhận không | Không bắt buộc; có thể nộp trực tuyến | Có, để thu nhận sinh trắc học |
| Thu nhận sinh trắc học | Không thu nhận | Ảnh khuôn mặt, vân tay, mống mắt |
| Kênh nộp | Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc ứng dụng định danh, cũng có thể nộp trực tiếp | Trực tiếp tại nơi tiếp nhận |
| Liên thông đăng ký khai sinh | Có thể làm kèm khi đăng ký khai sinh cho trẻ sơ sinh, tuỳ hướng dẫn | Không áp dụng |
| Mốc đổi thẻ tiếp theo | Theo hướng dẫn khi trẻ lớn, có thể cần bổ sung sinh trắc | Khi đủ 14 tuổi |
Dòng cuối đáng để ý: thẻ cấp cho trẻ không dùng mãi. Khuôn mặt trẻ thay đổi nhanh, nên luật đặt mốc đổi thẻ khi trẻ đủ 14 tuổi, và trẻ được làm khi còn rất nhỏ có thể phải bổ sung sinh trắc khi lớn hơn. Làm thẻ quá sớm mà không dùng tới thì đến lúc đổi bạn lại phải đi một lần nữa.
Nộp trực tuyến cho trẻ dưới 6 tuổi: trình tự chung
Trên ứng dụng định danh hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia, tên thủ tục và màn hình thay đổi theo phiên bản. Trình tự dưới là logic chung để bạn không bỏ sót bước.
- Đăng nhập bằng tài khoản định danh mức 2 của cha hoặc mẹ. Kiểm thông tin của con đã hiện trong mục người phụ thuộc hoặc thông tin gia đình chưa.
- Tìm thủ tục cấp thẻ căn cước cho người dưới 6 tuổi, chọn đúng đối tượng là con.
- Kiểm kỹ thông tin của trẻ hệ thống tự điền: họ tên, ngày sinh, nơi đăng ký khai sinh, nơi cư trú. Sai chỗ nào thì dừng lại, sửa trong cơ sở dữ liệu trước.
- Làm theo yêu cầu về ảnh và giấy tờ kèm theo nếu có. Chỉ tải lên đúng thứ hệ thống hỏi.
- Chọn cách nhận thẻ, xem lệ phí nếu có và thanh toán qua kênh thanh toán trong chính cổng dịch vụ công.
- Theo dõi trạng thái hồ sơ trên ứng dụng. Khi nhận thẻ, kiểm lại mọi dòng in trên thẻ.
Không dùng dịch vụ "làm căn cước cho bé online" nào ngoài cổng chính thức. Một số trang quảng cáo nhận làm hộ, yêu cầu cha mẹ gửi ảnh giấy khai sinh, ảnh thẻ của bố mẹ và chuyển khoản trước. Đó là cách lộ thông tin của cả nhà mà thủ tục thật bạn vẫn tự làm được.
Đưa trẻ từ 6 tuổi đi lấy sinh trắc: chuẩn bị cho con
Với trẻ đi học tiểu học hoặc đầu cấp hai, buổi thu nhận sinh trắc là trải nghiệm lạ: phòng đông người, máy lạ, phải ngồi yên, đặt tay lên kính, nhìn vào ống kính chụp mắt. Vài cách giúp buổi đó nhẹ nhàng hơn:
- Kể trước cho con nghe sẽ có gì: ngồi chụp ảnh, đặt từng ngón tay lên một tấm kính sáng, nhìn vào một máy giống ống nhòm. Không có gì đau.
- Chọn giờ ít người, tránh sát giờ nghỉ trưa hay chiều muộn khi trẻ mệt và nơi tiếp nhận đông.
- Cho con rửa tay, lau khô trước khi vào; tay dính kẹo, mồ hôi khiến máy khó lấy vân tay và phải làm lại nhiều lần.
- Buộc gọn tóc, bỏ kẹp tóc to, kính, mũ để ảnh khuôn mặt và ảnh mống mắt rõ.
- Cho con mang theo một món đồ quen hoặc cuốn sách nhỏ để ngồi chờ.
- Không doạ con kiểu "không ngồi yên thì công an bắt". Câu đó làm trẻ sợ cả những lần cần người lớn giúp sau này.
Nếu trẻ hoảng và không hợp tác, bạn có thể xin phép cán bộ cho con ra ngoài nghỉ một chút rồi làm lại, hoặc hẹn hôm khác. Cán bộ tiếp nhận thường quen với tình huống này; điều quan trọng là con không mang về ký ức đáng sợ về một buổi làm giấy tờ.
Thông tin của con trên hệ thống bị sai thì sửa từ đâu
Khi nộp hồ sơ cho con, không ít phụ huynh mới phát hiện thông tin của trẻ trong cơ sở dữ liệu lệch với giấy khai sinh: sai một dấu trong tên đệm, sai ngày sinh, thiếu thông tin cha hoặc mẹ. Nguyên nhân thường là sai từ lúc nhập liệu giấy khai sinh cũ vào hệ thống, hoặc giấy khai sinh đã được cải chính mà dữ liệu chưa cập nhật.
Thứ tự xử lý quan trọng: thông tin hộ tịch như họ tên, ngày sinh, quan hệ cha mẹ con có gốc ở sổ hộ tịch, nên nếu chính giấy khai sinh sai thì phải làm thủ tục cải chính hộ tịch tại cơ quan đăng ký hộ tịch trước. Nếu giấy khai sinh đúng mà cơ sở dữ liệu dân cư ghi khác, bạn mang giấy khai sinh đến công an xã, phường để đề nghị điều chỉnh. Chỉ khi dữ liệu đã đúng mới nên nộp hồ sơ cấp thẻ, nếu không thẻ sẽ in theo dữ liệu sai và bạn lại mất thêm một lần làm lại.
Kiểm sớm cũng có lợi cho những việc khác của con như nhập học, đăng ký bảo hiểm y tế học sinh hay làm hộ chiếu sau này, vì các hệ thống đó đều đối chiếu với cùng một nguồn dữ liệu.
Giữ thẻ và dữ liệu của con
Thói quen đầu tiên là không đăng ảnh thẻ căn cước của con lên mạng xã hội, kể cả khi che bớt số. Nhiều phụ huynh khoe "bé nhà mình đã có căn cước" kèm ảnh thẻ; tấm ảnh đó đủ cho người lạ biết họ tên, ngày sinh, nơi đăng ký khai sinh và gương mặt của trẻ. Muốn chia vui, bạn chụp con cầm một tấm thẻ đã úp mặt sau, hoặc đơn giản là không chụp thẻ.
Thứ hai, khi trường học, câu lạc bộ, trung tâm ngoại khoá xin thông tin của trẻ, bạn chỉ cung cấp những gì họ thật sự cần cho mục đích của họ. Một lớp năng khiếu có thể cần họ tên và ngày sinh để xếp lớp, nhưng hiếm khi cần ảnh thẻ căn cước. Hỏi lại lý do nếu thấy yêu cầu quá mức; dữ liệu của trẻ là dữ liệu nhạy cảm cần được bảo vệ chặt hơn người lớn.
Thứ ba, cất thẻ của con ở nơi riêng, không để chung ví đi chợ hằng ngày. Khi cần mang đi, ví dụ một chuyến bay, bạn lấy ra mang theo rồi cất lại. Nếu mất, báo mất và làm thủ tục cấp lại như với thẻ của người lớn. Quyền của trẻ và cha mẹ đối với dữ liệu sinh trắc của con có bài riêng ở danh mục về quyền dữ liệu trên trang.
Dùng trợ lý AI để giải thích cho con và để lập danh sách cần mang
Trợ lý AI giúp cha mẹ ở hai việc nhỏ. Việc đầu là soạn lời giải thích phù hợp lứa tuổi. Câu lệnh mẫu: "Viết một đoạn ngắn, giọng nhẹ nhàng, để cha mẹ đọc cho một bé 7 tuổi hiểu vì sao phải đi chụp ảnh, lấy dấu vân tay và chụp mắt khi làm thẻ căn cước. Không doạ, không hứa thưởng, nhấn mạnh là không đau và bố mẹ luôn ngồi cạnh." Bạn đọc lại, sửa từ ngữ cho giống cách nhà mình nói chuyện.
Việc thứ hai là lập danh sách những thứ cần mang và cần kiểm trước khi đi: thẻ căn cước của bố hoặc mẹ, điện thoại đã đăng nhập VNeID mức 2, đồ cho con khi chờ. AI không biết hồ sơ cụ thể của địa phương bạn sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, nên danh sách đó cần đối chiếu với hướng dẫn của nơi tiếp nhận.
Không đưa tên, ngày sinh, ảnh của con hay ảnh giấy khai sinh vào chatbot. Với trẻ em, nguyên tắc này càng chặt: AI không cần biết con bạn là ai để giúp bạn giải thích chuyện lấy dấu vân tay.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ em có bắt buộc phải làm thẻ căn cước không?
Không. Theo Luật Căn cước, công dân dưới 14 tuổi được cấp thẻ theo nhu cầu. Trẻ đã có số định danh từ khi đăng ký khai sinh; thẻ chỉ là thêm một giấy tờ tiện dùng. Bắt buộc làm thẻ là khi trẻ đủ 14 tuổi.
Làm căn cước cho trẻ dưới 6 tuổi có cần đưa con đi không?
Không bắt buộc, vì trẻ dưới 6 tuổi không thu nhận sinh trắc học và cha mẹ có thể nộp trực tuyến qua cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng định danh. Một số trường hợp đặc biệt, nơi tiếp nhận có thể hướng dẫn thêm.
Con 10 tuổi đã có thẻ, đến 14 tuổi có phải đổi không?
Có. Mốc 14 tuổi là mốc đổi thẻ theo luật. Khi đó trẻ sẽ được thu nhận lại sinh trắc học vì khuôn mặt, vân tay đã thay đổi theo tuổi. Kiểm dòng giá trị sử dụng in trên thẻ để biết thời điểm cụ thể.
Thẻ căn cước của con có thay được giấy khai sinh không?
Ở nhiều thủ tục, thông tin trên thẻ và trong cơ sở dữ liệu dân cư đủ để xác định danh tính trẻ. Tuy vậy, một số việc như chứng minh quan hệ cha mẹ con vẫn có thể cần giấy khai sinh hoặc thông tin trích từ cơ sở dữ liệu. Giữ cả hai.
Con đi máy bay nội địa có cần thẻ căn cước không?
Hãng bay và cảng hàng không có quy định giấy tờ riêng cho trẻ theo độ tuổi, có thể chấp nhận giấy khai sinh, thông tin trên tài khoản định danh của cha mẹ hoặc thẻ căn cước. Kiểm hướng dẫn của hãng trước khi đi.
Bố mẹ ly hôn thì ai làm thủ tục cấp thẻ cho con?
Người đại diện hợp pháp của trẻ làm thủ tục, thường là cha hoặc mẹ trực tiếp nuôi dưỡng, hoặc người giám hộ. Trường hợp có tranh chấp, hỏi nơi tiếp nhận về giấy tờ cần có, và có thể tham khảo luật sư qua AI Cố Vấn.