Cổng kiểm soát tự động ở sân bay làm đúng việc của cán bộ kiểm soát xuất nhập cảnh ở bước nhận diện: đọc dữ liệu từ chip hộ chiếu (hoặc giấy tờ được chấp nhận), chụp khuôn mặt bạn tại chỗ, so hai khuôn mặt với nhau và đối chiếu với hệ thống của nước sở tại. Khớp thì cửa mở, không khớp hoặc có điều gì cần hỏi thì bạn được hướng sang quầy có người.
Một số sân bay quốc tế ở Việt Nam và rất nhiều sân bay nước ngoài đã dùng cổng tự động cho một số nhóm hành khách. Ai được dùng, có cần đăng ký trước hay không, dùng hộ chiếu hay căn cước gắn chip là quy định riêng của từng nơi và có thể thay đổi, nên bạn theo biển hướng dẫn tại sân bay và thông tin chính thức của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh nước đó. Bài này giải thích cách cổng hoạt động, cách đi qua trơn tru, và điều nên biết về dữ liệu khuôn mặt của bạn.
Bên trong một lần đi qua cổng: ba phép kiểm diễn ra trong vài giây
Bước đầu tiên là đọc giấy tờ. Bạn đặt trang thông tin hộ chiếu úp xuống khay đọc. Máy chụp trang để lấy dòng mã máy đọc, dùng thông tin đó mở kênh liên lạc với chip, rồi tải dữ liệu và ảnh khuôn mặt lưu trong chip. Cùng lúc, máy kiểm chữ ký số của nước cấp để biết chip là thật và dữ liệu chưa bị sửa. Đây là bước hay bị chậm nhất nếu đặt hộ chiếu lệch.
Bước thứ hai là so khuôn mặt. Camera trong cổng chụp mặt bạn, phần mềm trích ra các đặc trưng như khoảng cách và hình dạng các vùng trên mặt, rồi so với ảnh trong chip. Kết quả là một điểm tương đồng; vượt ngưỡng do cơ quan quản lý đặt thì coi là cùng một người. Phần mềm cũng kiểm tra người đứng trước camera là người thật, không phải ảnh in hay mặt nạ.
Bước thứ ba ít người để ý: dữ liệu của bạn được đối chiếu với hệ thống của nước sở tại, như danh sách giấy tờ báo mất, các trường hợp cần kiểm tra thêm, tình trạng thị thực hay thời gian lưu trú. Bước này hoàn toàn giống ở quầy có người. Cổng tự động không phải lối đi "dễ hơn", nó chỉ thay thao tác nhìn mặt và gõ số bằng máy, còn các điều kiện nhập cảnh vẫn y nguyên.
Đi qua cổng tự động cho trơn tru
Phần lớn lần cổng không mở là do thao tác chứ không phải do hệ thống nghi ngờ bạn. Thứ tự dưới đây là cách làm chung; chi tiết từng sân bay có thể khác, nên đọc hình hướng dẫn dán trên cổng.
- Xếp đúng hàng dành cho nhóm của bạn. Nhiều sân bay chia cổng tự động theo quốc tịch, độ tuổi, hoặc chỉ cho người đã đăng ký trước.
- Chuẩn bị sẵn hộ chiếu đã mở ở trang thông tin, rút khỏi ví chống quét hoặc bao da dày.
- Bỏ mũ, kính râm, khẩu trang trước khi đến lượt. Kính cận thường không sao, nhưng nếu gọng to hoặc tròng phản chiếu nhiều thì tháo ra để đỡ phải chụp lại.
- Đặt trang thông tin úp xuống khay, đẩy sát vào góc theo hình vẽ, giữ yên đến khi đèn hoặc màn hình báo đọc xong.
- Bước vào vùng đứng, đứng thẳng, nhìn vào camera, không cử động, không cười to. Chiều cao camera thường tự điều chỉnh; nếu không, đứng đúng vạch.
- Khi cửa mở, đi qua và lấy lại hộ chiếu nếu máy chưa trả ở bước đầu. Đừng để hộ chiếu lại trên khay.
- Đi một người một lượt. Đi sát theo người phía trước khiến cổng báo lỗi và đóng lại.
Với trẻ em, người cần hỗ trợ đi lại hoặc gia đình đi cùng con nhỏ, quầy có người thường là lựa chọn nhanh hơn và đúng quy định hơn. Nhiều nơi chỉ cho người từ một độ tuổi nhất định trở lên dùng cổng tự động.
Vì sao cổng không mở và nên làm gì
Cổng từ chối không có nghĩa bạn có vấn đề về xuất nhập cảnh. Bảng dưới gom các lý do phổ biến và cách xử lý; trong mọi trường hợp, cách nhanh nhất vẫn là theo hướng dẫn của nhân viên đứng gần đó.
| Hiện tượng | Lý do thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Khay không đọc được hộ chiếu | Đặt lệch, bao da che, trang thông tin bị lóa do lớp phủ | Bỏ bao, đặt lại sát góc, giữ yên |
| Đọc được trang nhưng báo lỗi chip | Chip hoặc ăng-ten hỏng do bẻ cong, ngấm nước | Chuyển sang quầy có người; sau chuyến đi hỏi cơ quan cấp về việc kiểm tra chip |
| Không so được khuôn mặt | Đội mũ, kính râm, tóc che mặt, đứng lệch, cử động | Chỉnh lại tư thế, thử lại một lần; không được thì sang quầy |
| Khuôn mặt thay đổi nhiều so với ảnh | Ảnh chụp từ lâu, thay đổi cân nặng lớn, phẫu thuật vùng mặt, để râu dày | Sang quầy có người; cân nhắc làm lại hộ chiếu nếu thay đổi lâu dài |
| Cổng báo cần kiểm tra thêm | Bước đối chiếu hệ thống cần cán bộ xem xét | Bình tĩnh theo nhân viên tới quầy; đây là quy trình thường lệ |
Đừng thử đi đi lại lại nhiều lần ở cùng một cổng. Hai lần không được thì chuyển sang quầy có người, vừa nhanh hơn cho bạn vừa không làm chậm hàng phía sau.
Ảnh khuôn mặt chụp ở cổng đi về đâu
Ảnh chụp tại cổng là dữ liệu sinh trắc. Nó được dùng để so với ảnh trong chip và thường được lưu cùng bản ghi xuất nhập cảnh trong hệ thống của nước sở tại, như dấu đóng trên hộ chiếu nhưng ở dạng số. Thời gian lưu và mục đích dùng thêm do luật của nước đó quy định.
Mỗi nước một chính sách. Có nơi công bố rõ ảnh được giữ bao lâu, có nơi dùng thêm cho các mục đích an ninh khác. Nếu bạn quan tâm, trang của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh nước đó thường có phần thông tin về quyền riêng tư; hãy đọc trước chuyến đi.
Quầy có người cũng thu dữ liệu. Nhiều nước chụp ảnh và lấy vân tay ngay ở quầy với một số nhóm khách. Chọn quầy thay vì cổng không có nghĩa là không bị thu sinh trắc, chỉ khác cách thao tác.
Hãng bay và sân bay có thể có hệ thống riêng. Một số sân bay thử nghiệm làm thủ tục và lên máy bay bằng khuôn mặt. Những chương trình này thường cho phép bạn chọn tham gia hay không; đọc kỹ thông báo đồng ý trước khi bấm.
Nghi bị thu dữ liệu ngoài quy trình. Nếu ai đó ngoài khu vực kiểm soát chính thức yêu cầu chụp mặt hoặc quét hộ chiếu "để làm nhanh thủ tục", hãy từ chối và hỏi nhân viên sân bay. Quy trình chính thức diễn ra ở quầy và cổng có biển rõ ràng.
Những trường hợp nên chọn quầy có người ngay từ đầu
Cổng tự động tiện khi mọi thứ bình thường. Có những tình huống bạn nên đi thẳng tới quầy để khỏi mất thời gian thử rồi bị chuyển sang.
- Hộ chiếu mới cấp mà bạn chưa dùng lần nào, đặc biệt khi vừa đổi từ mẫu không chip sang mẫu có chip và chưa chắc chip đọc được.
- Đi cùng trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi cần hỗ trợ; quy định về độ tuổi dùng cổng khác nhau mỗi nơi.
- Có giấy tờ cần xuất trình thêm ngoài hộ chiếu, như thị thực dạng giấy rời, giấy tờ cho trẻ đi cùng một phụ huynh, hoặc giấy tờ của lần nhập cảnh trước.
- Thông tin trên hộ chiếu vừa thay đổi hoặc có sai sót bạn đang làm thủ tục sửa.
- Ngoại hình thay đổi rõ so với ảnh: sau phẫu thuật, sau điều trị làm thay đổi gương mặt, hoặc ảnh chụp từ khi còn nhỏ.
- Bạn không muốn dùng hình thức nhận diện tự động. Ở nhiều nơi, quầy có người vẫn là lựa chọn bình thường cho mọi hành khách.
Chọn quầy không có gì bất lợi về mặt pháp lý; chỉ khác về thời gian xếp hàng. Hãy tính thêm thời gian đó khi chọn giờ ra sân bay.
Bốn hiểu lầm hay gặp về cổng tự động
"Qua cổng tự động thì không bị kiểm tra gì." Sai. Mọi điều kiện xuất nhập cảnh vẫn được đối chiếu như ở quầy; máy chỉ thay phần nhìn mặt và nhập thông tin. Người không đủ điều kiện vẫn bị chuyển sang cán bộ.
"Cổng tự động lưu vân tay của mình." Phần lớn cổng chỉ dùng khuôn mặt. Vân tay, nếu có, thường lấy ở quầy hoặc ở khâu đăng ký trước theo quy định riêng của nước đó, không phải lúc nào cũng có.
"Ảnh hộ chiếu cũ quá thì cổng không bao giờ nhận." Phần mềm so khuôn mặt chịu được thay đổi theo tuổi ở mức nhất định. Cổng không nhận thường do tư thế, ánh sáng, vật che mặt; chỉ khi thay đổi lớn mới cần sang quầy.
"Đi cổng tự động thì không cần đóng dấu nên không có bằng chứng đã nhập cảnh." Nhiều nước đã bỏ đóng dấu với một số nhóm khách vì bản ghi điện tử thay thế. Nếu bạn cần giấy xác nhận ngày nhập cảnh cho thủ tục khác, hỏi cán bộ tại chỗ hoặc tra cứu theo kênh chính thức của nước đó.
Dùng AI chuẩn bị trước chuyến đi, đúng chỗ
Trước chuyến đi tới một nước lần đầu, bạn có thể nhờ chatbot AI tóm tắt trang thông tin chính thức về cổng tự động của sân bay nơi đến: dán đoạn văn bản từ trang của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hoặc sân bay, rồi dùng câu lệnh như "Tóm tắt đoạn này bằng tiếng Việt: ai được dùng cổng tự động, có cần đăng ký trước không, giấy tờ nào dùng được, trẻ em từ bao nhiêu tuổi, dữ liệu khuôn mặt được giữ thế nào. Chỉ dựa vào đoạn đã dán, chỗ nào không nói thì ghi là không nêu."
Không nên hỏi trống kiểu "người Việt có dùng cổng tự động ở sân bay nước X không" rồi tin ngay câu trả lời. Chính sách thay đổi theo từng đợt, mô hình AI có thể trả lời bằng thông tin cũ hoặc nhầm giữa các sân bay. Câu trả lời từ văn bản chính thức bạn tự tìm và tự dán vào luôn đáng tin hơn câu trả lời từ trí nhớ của mô hình.
Cũng như mọi việc liên quan định danh, không đưa ảnh hộ chiếu, ảnh thị thực, mã đặt chỗ hay vé có họ tên vào chatbot để nhờ kiểm tra. Nếu cần nhờ AI rà danh sách giấy tờ mang theo, hãy liệt kê bằng chữ tên loại giấy tờ, không kèm số hay ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Người Việt có được dùng cổng tự động ở sân bay nước ngoài không?
Tuỳ từng nước và từng sân bay. Có nơi mở cho mọi hộ chiếu điện tử, có nơi chỉ cho công dân nước họ hoặc người đã đăng ký trước. Hãy kiểm trên trang của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh nước đến và theo biển hướng dẫn tại sân bay.
Hộ chiếu không gắn chip có đi cổng tự động được không?
Thông thường là không, vì cổng cần đọc ảnh khuôn mặt và chữ ký số trong chip để so với mặt bạn. Một số nơi có cơ chế đăng ký riêng, nhưng cách đơn giản nhất với hộ chiếu không chip là đi quầy có cán bộ kiểm tra.
Đeo kính cận có làm cổng không nhận diện được không?
Phần lớn trường hợp vẫn nhận được. Nếu kính có gọng to, tròng phản chiếu mạnh hoặc cổng báo không so được khuôn mặt, hãy tháo kính và thử lại một lần. Kính râm, mũ và khẩu trang thì nên bỏ ra trước khi đến lượt.
Cổng tự động báo cần kiểm tra thêm có phải mình bị nghi ngờ không?
Không nhất thiết. Cổng chuyển sang người khi có bất kỳ điểm nào máy không tự quyết được, từ ảnh không khớp do ánh sáng tới một thông tin cần cán bộ xem. Hãy bình tĩnh theo hướng dẫn tới quầy, mang sẵn giấy tờ liên quan.
Ảnh chụp ở cổng tự động có bị lưu lại không?
Thường có, như một phần của bản ghi xuất nhập cảnh. Thời gian lưu và mục đích sử dụng do luật của nước sở tại quy định. Thông tin về quyền riêng tư thường có trên trang của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh nước đó.
Có thể từ chối dùng cổng tự động không?
Ở nhiều nơi, quầy có người vẫn mở cho mọi hành khách và bạn có thể chọn đi quầy. Lưu ý quầy cũng có thể chụp ảnh hoặc lấy vân tay tuỳ quy định từng nước, nên chọn quầy không đồng nghĩa với không bị thu dữ liệu sinh trắc.